DHY Uzman Hekimlerin 4924 Başvuru Reddi ve Hukuki Hakları

4924 sayılı Kanun, devlet hizmet yükümlülüğü (DHY) altındaki uzman hekimlere, sözleşmeli sağlık personeli statüsüne geçme imkânı tanıyan ve sağlık hizmetlerinde sürekliliği sağlamayı amaçlayan kritik bir yasal düzenlemedir. Bu yasa, özellikle personel temininde güçlük çekilen bölgelerde görev yapan hekimlerin, daha esnek çalışma koşulları ve ek mali haklarla istihdam edilmesine olanak sunar. Ancak Sağlık Bakanlığı tarafından yayımlanan 2023/1 ve 2023/3 sayılı genelgelerle getirilen “son 6 ay” ve “1 yıl sözleşmeli çalışma” şartı, DHY kapsamındaki hekimlerin bu haktan yararlanma sürecini karmaşık hale getirmiştir. Bu yazıda, 4924 sözleşmeli kadro başvuru şartları, genelge sınırlamaları, mahkeme kararları ve hukuki hak arama yolları detaylı biçimde ele alınmaktadır.

4924 Sayılı Kanun Kapsamında DHY Hekimlerin Sözleşmeli Kadroya Geçiş Şartları Nelerdir?

Devlet hizmet yükümlülüğü (DHY) kapsamında görev yapan uzman hekimler, 4924 sayılı Kanun çerçevesinde sözleşmeli sağlık personeli statüsüne geçme hakkına sahiptir. Ancak bu hak, sadece kanunla değil; Sağlık Bakanlığı’nın yayımladığı genelgeler, vizeli pozisyonlar, personel dağılım cetvelleri (PDC) ve idarenin yorumlarıyla birlikte şekillenen bir süreçtir. Bu nedenle geçiş sürecinde hem mevzuat bilgisi hem de güncel uygulamaları bilmek büyük önem taşır.

4924 sayılı Kanun’un amacı; özellikle personel temininde güçlük çekilen bölgelerde sağlık hizmetlerinin aksatılmadan yürütülmesini sağlamaktır. Bu amaç doğrultusunda, belirli bölgelerde Sağlık Bakanlığı tarafından vizelenmiş sözleşmeli pozisyonlar oluşturulur ve bu pozisyonlara başvuru şartlarını taşıyan hekimler geçiş yapabilir. DHY yükümlüsü uzman doktorlar da, görev yaptıkları kurumda bu pozisyonlardan varsa, sözleşmeli kadroya geçiş talebinde bulunabilir.

Bu geçiş sürecinin temel şartları şunlardır:

• Boş ve vizeli sözleşmeli pozisyon olması: DHY hekimin görev yaptığı hastanede, ilgili branşa ait 4924 pozisyonunun boş ve Maliye Bakanlığı tarafından vize edilmiş olması gerekir. Vize edilmeyen veya dolu olan pozisyonlara geçiş yapılamaz.
  
• Personel Dağılım Cetveli (PDC) uygunluğu: Sağlık Bakanlığı, hastanelerde görev yapabilecek personel sayılarını branş bazında PDC ile sınırlar. Mevcut kadrolu ve sözleşmeli hekim toplamı bu sayıyı aşıyorsa yeni geçiş yapılamaz.
  
• Sağlık Bakanlığı genelgelerine uygunluk: Özellikle 2023 yılında yayımlanan 2023/1 ve 2023/3 sayılı genelgelerle birlikte DHY hekimlerin sözleşmeli pozisyona geçebilmesi için iki önemli şart getirilmiştir: Yükümlülüğün son 6 ayına girilmiş olması ve geçiş sonrası aynı yerde en az 1 yıl sözleşmeli olarak çalışmayı taahhüt etmesidir.

Bu iki şart, DHY süresi içinde 4924 geçişini sınırlayan en güncel düzenlemelerdir. Ancak dikkat edilmesi gereken önemli bir detay vardır: Bu genelgeler, kanunların üzerinde değildir. Dolayısıyla kanunen tanınan bir hak, bir genelgeyle ortadan kaldırılamaz. Bu yüzden başvurusunu erken yapan bazı hekimler, “son 6 ayda değilsiniz” gerekçesiyle reddedilmiş olsa da, açtıkları davalarla yürütmeyi durdurma kararı alma durumları söz konusudur.

Sözleşmeli pozisyona geçişte ayrıca başvurunun, Sağlık Bakanlığı tarafından ilan edilen takvime uygun olarak yapılması gerekir. Genellikle bu başvurular yılda birkaç kez açılan 4924 tercih kuraları aracılığıyla alınır. Bazı dönemlerde, yalnızca mevcut sözleşmeli personelin yer değişikliği ya da yeniden sözleşme imzalama işlemleri yapılırken; bazı dönemlerde yeni geçişler için de kadrolar açılmaktadır.

Bir diğer önemli konu ise OHAL bölgeleri için yapılan istisnadır. 2023/3 sayılı genelge ile birlikte, 6 Şubat 2023 tarihli Kahramanmaraş merkezli depremlerden etkilenen ve OHAL ilan edilen illerde görev yapan DHY hekimler için “son 6 ay şartı” kaldırılmıştır. Bu istisna sayesinde, OHAL kapsamındaki illerde görev yapan hekimler 2023 yılı sonuna kadar sözleşmeli pozisyona geçiş talebinde bulunabildiler.

4924 Sayılı Kanun Nedir? DHY Hekimlerin Sözleşmeli Kadroya Geçiş Hakkı

4924 sayılı Kanun, Türkiye’de sağlık hizmetlerinin sürdürülebilir şekilde yürütülmesi amacıyla, özellikle doktor bulmakta zorlanılan bölgelerde sözleşmeli sağlık personeli çalıştırılmasını mümkün kılan bir yasadır. 2003 yılında yürürlüğe giren bu düzenleme ile Sağlık Bakanlığı, belirli şartlar altında kadrolu yerine sözleşmeli tabip, uzman tabip ve diğer sağlık çalışanlarını istihdam edebilmektedir.

Bu yasa, 657 sayılı Devlet Memurları Kanunu’ndan farklı olarak daha esnek ve teşvik edici koşullar sunar. 4924 kapsamında çalışan sözleşmeli personel, daha yüksek ücretler, ek nöbet ücreti ve bazı durumlarda görev yerinde kalıcılık gibi avantajlara sahip olabilir. Bu nedenle birçok hekim, özellikle mecburi hizmet dönemlerinde 4924’e tabi pozisyonlara geçiş yapmak istemektedir.

Devlet hizmet yükümlülüğü (DHY) ise, tıp fakültesinden veya uzmanlık eğitiminden mezun olan doktorların kamu hizmeti yapma zorunluluğudur. DHY yükümlüsü hekimler, Sağlık Bakanlığı tarafından atandıkları illerde belli bir süre görev yapmak zorundadır. Bu görev süresi tamamlanana kadar farklı kurumlara geçiş veya istifa gibi işlemler kısıtlanabilir. Ancak 4924 sayılı Kanun, DHY kapsamındaki hekimlere de sözleşmeli statüde çalışma imkânı tanımaktadır.

Yasal dayanak Sağlık Hizmetleri Temel Kanunu’nun Ek 3. maddesidir. Bu maddeye göre devlet hizmeti yükümlüsü olan bir hekim, görev yaptığı ilde 4924’e tabi pozisyona geçerek sözleşmeli olarak çalışabilir. Bu geçiş, mecburi hizmetin sözleşmeli personel olarak yapılmasına olanak tanır ve doğrudan kanunla güvence altına alınmıştır. Ayrıca 4924 sayılı Kanun’un 4. maddesi, sözleşmeli personel alımında DHY yapan hekimleri dışlamadığı gibi, onları kapsayan özel bir istihdam alanı tanımlar.

DHY sürecinde 4924 pozisyonuna geçiş için Sağlık Bakanlığı tarafından belirlenen ek şartlar da bulunmaktadır. Bu şartlar zaman zaman yayımlanan genelgelerle değişebilmektedir. Örneğin, 2023/1 ve 2023/3 sayılı genelgeler ile DHY hekimlerinin 4924 kadrolarına geçişinde “son 6 ay içinde başvuru” ve “1 yıl daha aynı yerde sözleşmeli olarak çalışma taahhüdü” gibi kurallar getirilmiştir. Bu şartlar, özellikle DHY yükümlülüğünü sürdüren uzman tabiplerin sözleşmeli statüye geçişinde önemli bir engel olarak değerlendirilmiştir.

Her ne kadar Sağlık Bakanlığı bu tür düzenlemeleri idari planlama amacıyla yapsa da, 4924 sayılı Kanun’un tanıdığı haklar, genelgelerle kısıtlanamaz. Nitekim bazı idare mahkemeleri, bu sınırlamaların yasaya aykırı olduğuna karar vererek yürütmeyi durdurma veya iptal kararları vermiştir. Bu nedenle DHY yükümlüsü olan hekimlerin, bulundukları ilde sözleşmeli pozisyon varsa ve gerekli nitelikleri taşıyorlarsa, 4924 kapsamındaki kadrolara geçiş hakkı hukuken mevcuttur.

Sonuç olarak, 4924 sayılı Kanun, devlet hizmeti yükümlülüğü süresince görev yapan hekimlere sözleşmeli istihdam imkânı sunar. Bu hak, kanuna ve yönetmeliğe dayanmakta olup, herhangi bir genelgeyle ortadan kaldırılamaz. Hekimler bu süreçte, kendi haklarını bilerek gerektiğinde hukuki yollara başvurmalı, başvuruları reddedilirse itiraz ve dava yollarını değerlendirmelidir. Sürecin bu konuda uzman avukatlarla takip edilmesi de hekimlerin hukuki sürecinde önem arz etmektedir.

2023/1 ve 2023/3 Sayılı Genelgeler ile Gelen Son 6 Ay ve 1 Yıl Şartı

Devlet hizmet yükümlüsü (DHY) hekimlerin 4924 sayılı Kanun kapsamında sözleşmeli kadroya geçiş süreci, 2023 yılında Sağlık Bakanlığı tarafından yayımlanan iki önemli genelgeyle yeniden şekillendirilmiştir. 2023/1 ve 2023/3 sayılı bu genelgeler, DHY kapsamında görev yapan uzman doktorların sözleşmeli pozisyonlara geçiş şartlarını netleştirmiş; ancak birçok hekim için sınırlayıcı ve tartışmalı kurallar getirmiştir.

2023/1 sayılı genelge ile birlikte, DHY süresi devam eden hekimlerin 4924 kadrosuna geçebilmesi için yeni bir kriter ortaya konmuştur: başvuru yapan hekimin devlet hizmet yükümlülüğünün son 6 ayı içerisinde olması ve sözleşmeli pozisyona geçtikten sonra aynı yerde en az 1 yıl daha görev yapmayı taahhüt etmesi gerekmektedir. Bu şartlar, daha önceki uygulamalarda bulunmayan yeni düzenlemelerdir ve pek çok uzman hekimi doğrudan etkilemiştir.

“Son 6 ay” şartı, DHY süresinin büyük kısmını doldurmuş hekimleri kapsarken, yükümlülüğü yeni başlamış ya da ortalarında olan hekimlerin 4924 pozisyonuna geçişinin önünü kesmektedir. Bu durum, mecburi hizmet sırasında daha avantajlı şartlarda çalışmak isteyen hekimlerin önünü tıkayan ciddi bir engel olarak değerlendirilmektedir. Öte yandan “1 yıl taahhüt” şartı da, görev yerini değiştirmek isteyen ya da özel sebeplerle tayin planlayan hekimler için ek bir kısıtlama anlamına gelmektedir. Bu taahhüdü bozarak görevden ayrılanlar, sonraki 3 yıl boyunca 4924 kadrosuna tekrar başvuru yapamamakta; bu da birçok hekim açısından caydırıcı bir yaptırıma dönüşmektedir.

Bu düzenlemelere ek olarak, 2023/3 sayılı genelge ile belirli bir istisna getirilmiştir. 6 Şubat 2023 tarihinde yaşanan büyük depremler sonrasında OHAL ilan edilen illerde görev yapan DHY hekimler, bu yeni şartlardan muaf tutulmuştur. Yani deprem bölgesinde görevli bir hekim, yükümlülük süresinin hangi evresinde olursa olsun, 31 Aralık 2023 tarihine kadar sözleşmeli pozisyona geçiş için başvuru yapabilmiştir. Ancak bu istisna sadece OHAL kapsamındaki illerle sınırlı kalmıştır; diğer bölgelerde görev yapan hekimler için “6 ay + 1 yıl” şartı geçerli olmaya devam etmiştir.

Her iki genelge de, aslında Bakanlık tarafından kadro planlaması ve personel hareketliliğini kontrol altında tutma amacıyla hazırlanmıştır. Ancak özellikle 2023/1 sayılı genelgenin içerdiği yeni şartlar, DHY hekimlerinin kanunen sahip oldukları 4924’e geçiş hakkını kısıtladığı gerekçesiyle hukuka aykırıdır. Zira bu sınırlamalar kanunla tanınmış bir hakkın idari düzenlemeyle daraltılması anlamına gelmektedir.

Özetle; 2023/1 ve 2023/3 sayılı Sağlık Bakanlığı genelgeleri, DHY hekimlerinin 4924 sözleşmeli kadroya geçişinde “son 6 ayda başvuru yapma” ve “en az 1 yıl daha görev yerinde kalma” şartlarını yürürlüğe koymuştur. Bu düzenlemeler, mevcut kanunla verilen hakların uygulanmasına yönelik ciddi değişiklikler yaratmış; özellikle deprem bölgesi dışındaki uzman hekimler için geçiş sürecini zorlaştırmıştır. Günümüzde bu şartlara dayalı ret işlemleri dava konusu edilmekte; bazı mahkemelerce yürütmenin durdurulması kararları verilmektedir.

4924 Başvuru Süreci Nasıl İşler? Hangi Hekimler Bu Haktan Yararlanabilir?

4924 sayılı Kanun kapsamında sözleşmeli pozisyonlara geçmek isteyen hekimlerin başvuru süreci, Sağlık Bakanlığı tarafından belirlenen takvim, pozisyon vizesi ve kurum içi şartlara göre ilerler. Bu süreç, hem devlet hizmet yükümlüsü (DHY) kapsamında görev yapan hekimleri hem de yükümlülüğü tamamlamış olanları ilgilendirir. Ancak özellikle DHY süreci devam eden uzman tabipler için bazı farklı prosedür ve kısıtlamalar söz konusudur.

Başvurular genellikle Sağlık Bakanlığı’nın Yönetim Hizmetleri Genel Müdürlüğü tarafından ilan edilen duyurular üzerinden alınır. İlgili duyuruda başvuru şartları, kadro dağılımı (Ek-1, Ek-2, Ek-3 hizmet grubu iller), pozisyon sayıları ve tercih kılavuzu yer alır. Hekimler, görev yaptıkları hastanedeki vizelenmiş boş sözleşmeli pozisyon olup olmadığını kontrol ederek başvurusunu buna göre şekillendirir.

2023/1 ve 2023/3 sayılı genelgeler ile birlikte, DHY kapsamındaki hekimlerin 4924 pozisyonuna başvurabilmesi için şu iki şart zorunlu hale getirilmiştir:

• DHY süresinin son 6 ayına girilmiş olması,
  
• Sözleşmeli pozisyona geçildikten sonra aynı birimde en az 1 yıl daha çalışmayı taahhüt etme.
  

Bu şartlar dışındaki başvurular, ilgili sağlık müdürlüğü ya da Bakanlık tarafından “şartlar sağlanmadığı” gerekçesiyle reddedilebilmektedir. Ayrıca, pozisyonun bulunduğu hastanede o branşa ait PDC (Personel Dağılım Cetveli) doluysa ya da pozisyon Maliye Bakanlığı tarafından vize edilmemişse, yine başvuru uygun görülmez.

Sözleşmeli pozisyona geçiş başvurusu yapmak isteyen bir hekim, öncelikle kendi kurumunda boş pozisyon olup olmadığını kontrol etmeli, ardından başvuru dönemi başladığında Sağlık Bakanlığı’nın PBS (Personel Bilgi Sistemi) üzerinden tercihini yapmalıdır. Başvurular elektronik ortamda yapılmakta ve belirli belgelerin sisteme yüklenmesi istenmektedir. Başvuru sonrasında Bakanlık, başvuruları hizmet puanı, hizmet süresi gibi kriterlere göre sıralayarak atamaları gerçekleştirir. Aynı pozisyona birden fazla kişi başvurmuşsa öncelik sırasıyla:

• Hizmet süresi fazla olana,
  
• Hizmet puanı yüksek olana,
  
• Eşitlik halinde kura çekimi yapılarak belirlenir.
  

Bu süreçte 4924 kadrosu dolu olan hastanelere başvuru yapılamaz. Ancak bazı durumlarda, birim içinde boşalan pozisyonlar için iç atama açılabilir. Hekimlerin en sık sorduğu sorulardan biri de “başvuru reddedilirse ne yapılmalı?” sorusudur. Eğer başvuru reddi genelge dışında hukuki dayanağı olmayan bir gerekçeye dayanıyorsa, hekimler yürütmenin durdurulması ve iptal davası açarak hukuki haklarını arayabilir.

Ret Edilen Başvurulara Karşı Ne Yapılabilir?

4924 sayılı Kanun kapsamında sözleşmeli kadroya geçmek isteyen devlet hizmet yükümlüsü (DHY) hekimlerin başvuruları, özellikle son yıllarda Sağlık Bakanlığı’nın yayımladığı genelgeler gerekçe gösterilerek sıklıkla reddedilmektedir. “DHY’nin son 6 ayında olmama” veya “1 yıl çalışma taahhüdünün eksik verilmesi” gibi nedenlerle yapılan red işlemleri, hukuken tartışmalıdır. Bu tür idari işlemler, doğrudan yargı denetimine tabidir ve ret edilen hekimlerin hukuki yollarla itiraz etme hakkı vardır.

Son yıllarda açılan davalarda bazı idare mahkemeleri, Sağlık Bakanlığı’nın genelge ile getirdiği ek şartların kanunla tanınan hakları sınırlandıramayacağına hükmetmiştir. Örneğin Van, Siirt, Yozgat gibi illerde DHY hekimlerin 4924’e geçiş başvurularının reddine karşı açılan davalarda yürütmenin durdurulması kararları verilmiş; bazı dosyalarda da doğrudan işlemin iptali yönünde karar çıkmıştır. Bu kararların ortak noktası, ret işleminin Sağlık Hizmetleri Temel Kanunu Ek 3. maddesi ve 4924 sayılı Kanun ile çeliştiği yönündedir.

Yargı mercileri genellikle şu gerekçelere dayanarak ret işlemlerini hukuka aykırı bulmaktadır:

• Kanunla verilen bir hakkın genelge ile sınırlandırılamayacağı,
  
• DHY hekimlerin 4924’e geçiş hakkının açıkça yasal güvence altında olduğu,
  
• Genelge hükümlerinin pozisyon, süre ve taahhüt gibi konularda normlar hiyerarşisine aykırı biçimde düzenleme yaptığı.

Danıştay’ın çeşitli dairelerinden gelen emsal kararlar da bu yaklaşımı destekler niteliktedir. Örneğin, Danıştay 5. Dairesi bir kararında, 4924 geçiş talebi reddedilen hekimin mağduriyet yaşadığını belirterek, sadece geçişe onay verilmesini değil aynı zamanda uğradığı maddi zararın tazminini de onamıştır. Bu, ret işlemlerinin sadece iptal edilmekle kalmayıp, aynı zamanda geçmişe dönük hak kayıpları için dava açılabileceği anlamına gelir.

Bu noktada, ret edilen başvuruya karşı izlenebilecek hukuki yol şu şekildedir:

• Red kararının tebliğinden itibaren 60 gün içinde ilgili idare mahkemesinde iptal davası açılır.
  
• Aynı dava dilekçesinde “yürütmenin durdurulması” talebi de sunularak işlemin dava süresince askıya alınması istenebilir.
  
• Mahkeme, gerekçeleri değerlendirdikten sonra yürütmeyi durdurma kararı verebilir. Bu durumda hekim geçici olarak sözleşmeli pozisyona geçebilir.
  
• Dava sonucunda işlemin iptaline karar verilirse, geçici olan sözleşmeli pozisyon kalıcı hale gelir.

Ayrıca, idare mahkemesi kararları bölge idare mahkemesi veya Danıştay nezdinde temyiz edilebildiği için, bir davada alınan olumlu karar genel uygulamayı değiştirebilecek düzeye gelebilir. Bu nedenle emsal kararlar, diğer hekimler açısından da büyük önem taşımaktadır.

Ret edilen bir başvuruda yapılması gereken en önemli şey, kararın yalnızca genelgeye dayanıp dayanmadığını analiz etmek ve varsa kanunla çeliştiğini gösteren bir dilekçe ile yargı yoluna başvurmaktır. Süreci yönetirken bir sağlık hukuku avukatıyla çalışmak, dava dilekçesinin yasal dayanaklara oturtulmasını ve sürecin etkili biçimde takip edilmesini sağlar.

DHY Hekimler İçin Hak Arama Yolları ve Sık Sorulan Sorular

Devlet hizmet yükümlülüğü (DHY) kapsamında görev yapan hekimlerin, 4924 sayılı Kanun ile tanınan sözleşmeli kadroya geçiş hakları zaman zaman idare tarafından reddedilebilmektedir. Bu bölümde, hak arama yolları, dava süreçleri ve en çok merak edilen sorulara net yanıtlar bulabilirsiniz.