Askerlik nedeniyle işten ayrılma, muvazzaf askerlik hizmeti için iş sözleşmesini sona erdiren işçiye, aynı işverende en az bir yıllık kıdemi varsa kıdem tazminatı alma hakkı tanır. Kısa dönem, uzun dönem ve yedek subay askerliği bu kapsamdadır; bedelli askerlikte ise durum tartışmalıdır. Askere giden işçi ihbar tazminatı ve işsizlik maaşı alamaz; ancak kullanılmamış yıllık izin ücretini alır ve terhisten sonraki iki ay içinde başvurursa eski işine dönme hakkına sahiptir. Bu yazıda askere giden işçinin haklarını, fesih usulünü ve dilekçe örneğini anlatıyoruz.
- Kıdem tazminatı: Askerlik nedeniyle işten ayrılan işçi, aynı işverende en az bir yıl çalışmışsa kıdem tazminatı alır (1475 s.K. m.14). Kısa dönem, uzun dönem ve yedek subay askerliği kapsamdadır; bedelli askerlikte kıdem tazminatı hakkı tartışmalıdır.
- Fesih usulü: Fesih yazılı yapılmalı, gerekçe açıkça askerlik olarak belirtilmeli ve askerlik şubesinden alınan sevk belgesi eklenmelidir. Fesih, sevk tarihinden makul bir süre önce yapılmalı; ayrıldıktan sonra askere gitmeden başka işe girmek tazminat hakkını riske atar.
- Alınamayanlar: Sözleşmeyi işçi sona erdirdiği için ihbar tazminatı ödenmez; işçi de ihbar süresine uymak zorunda değildir. Askerlik nedeniyle fesih işçinin kendi feshi olduğundan işsizlik maaşı da alınamaz.
- İşe geri dönüş: Askerlik bittikten sonra iki ay içinde başvuran işçiyi işveren boş yer varsa hemen, yoksa boşalacak ilk işe almak zorundadır; almazsa üç aylık ücret tutarında tazminat öder (İş K. m.31). Bu durumda işe iade davası açılamaz.
- Diğer alacaklar: Kullanılmamış yıllık izin, fazla mesai ve genel tatil ücretleri ayrıca ödenir. Kıdem tazminatından yalnızca damga vergisi kesilir; ödenmezse fesih tarihinden faiz işler, önce arabulucuya başvurulur ve zamanaşımı beş yıldır.
Askere Giden İşçinin Hakları Nelerdir?
Askere giden işçinin en temel hakkı, aynı işverende en az bir yıl çalışmışsa sözleşmesini askerlik nedeniyle feshederek kıdem tazminatı almaktır (1475 s.K. m.14).1 Kendi isteğiyle ayrılan işçi normalde bu tazminatı alamaz; askerlik nedeniyle işten ayrılmaz; askerlik nedeniyle işten ayrılma ve 15 yıl 3600 gün kıdem tazminatı şartını sağlayarak işi bırakma, kanunun bu kurala tanıdığı istisnalardandır. Ödenmemiş ücret alacaklarınız ve terhis sonrası eski işinize dönme hakkınız da kanunla korunur.
| Hak | Şartı |
|---|---|
| Kıdem tazminatı | Aynı işverende en az 1 yıl çalışmak ve sözleşmeyi askerlik nedeniyle feshetmek |
| Kullanılmamış yıllık izin ücreti | Hak edilip kullanılmamış izin günlerinin bulunması |
| Ödenmemiş fazla mesai ve tatil ücreti | Fazla çalışma veya ulusal bayram ve genel tatil günlerinde çalışma yapılmış olması |
| Askerlik dönüşü işe alınma hakkı | Terhisten itibaren 2 ay içinde işverene başvurmak |
| İşe alınmazsa 3 aylık ücret tutarında tazminat | İşverenin, başvuruya rağmen işçiyi boş yere veya boşalacak ilk işe almaması |
Sözleşmeyi sona erdiren siz olduğunuz için ihbar tazminatı ve işsizlik maaşı bu haklar arasında yer almaz. Fesih hakkı size aittir: askerlik nedeniyle sözleşmenizi sona erdirip kıdem tazminatı isteyebilir ya da işverenle anlaşarak ücretsiz izin yolunu seçebilirsiniz.
Askerlik Nedeniyle İşten Ayrılan İşçinin Kıdem Tazminatı Hakkı
Askere giderken kıdem tazminatı alabilmek için aynı işverene bağlı işyerlerinde en az bir tam yıl çalışmış olmanız gerekir. Sözleşmenizi askerlik nedeniyle feshettiğinizde, işe başladığınız tarihten itibaren her tam yıl için 30 günlük ücretiniz tutarında tazminata hak kazanırsınız; bir yıldan artan süreler de aynı oranda eklenir. Tutarınızı kıdem tazminatı hesaplama aracımızla öğrenebilirsiniz. Bazı kaynaklarda askerlik tazminatının İş Kanunu m.31’e dayandığı yazılır; bu yanlıştır. O madde yalnızca askerlik dönüşü işe alınma yükümlülüğünü düzenler.2 Askerlik nedeniyle kıdem tazminatının dayanağı, yürürlükte bırakılan 1475 sayılı Kanun’un 14. maddesidir.
Zorunlu Askerlik Nedeniyle İşten Ayrılma
Zorunlu askerlik için sözleşmenizi feshettiğinizde, kıdem şartını taşıyorsanız tazminat hakkınız doğar. Kanunda muvazzaf askerlik (fiilen yapılan askerlik hizmeti) olarak geçen bu kavram; kısa dönem, uzun dönem ve yedek subay veya yedek astsubay olarak yapılan askerliğin tamamını kapsar. Hangisine tabi olduğunuz, kıdem tazminatı hakkınızı etkilemez.
Bedelli Askerlik Nedeniyle İşten Ayrılma
Bedelli askerlik nedeniyle işten ayrılmanın kıdem tazminatı hakkı doğurup doğurmayacağı tartışmalıdır. Bedelli askerlik de askerlik yükümlülüğünün yerine getirilme biçimlerinden biri olduğu için kıdem tazminatını kabul eden yargı kararları bulunmaktadır; ancak tek ve yerleşik bir uygulamadan söz etmek zordur.
İşinize dönmek istiyorsanız alternatif yol, temel askerlik eğitimi süresince işverenle ücretsiz izin konusunda anlaşmaktır. Bu durumda iş sözleşmeniz sona ermediği için kıdem tazminatı ödenmez, ancak işinizi de kaybetmezsiniz. Hangi yolun sizin için doğru olduğu, işe dönme isteğinize ve kıdem sürenize bağlıdır.
Askerlik Sebebiyle Fesih Hakkını Kullanma Süresi
Fesih bildirimini, askerlik şubesinin belirlediği sevk tarihinden makul bir süre önce yapmalısınız. Kanunda fesih için kesin bir gün, hafta veya ay sınırı yoktur; makul süre olayın koşullarına göre değerlendirilir. Belirleyici olan, feshiniz ile askere gidişiniz arasında bağlantı (illiyet bağı) bulunmasıdır. Ayrılışınız ile sevk tarihi arasındaki süre gereğinden uzarsa, feshin gerçekten askerlik nedeniyle yapıldığı tartışmalı hâle gelir.
Fesihten sonraki döneme de dikkat edin. Yargıtay uygulamasında, askerlik nedeniyle işten ayrılan ama askere gitmeden başka bir işyerinde çalışmaya başlayan işçinin feshi askerliğe dayanmış sayılmaz. Başka bir işe girmek bu bağlantıyı koparır ve kıdem tazminatı talebinizin reddedilmesine yol açabilir.
Askerlik Nedeniyle İşten Ayrılmada Fesih Usulü
Feshi mutlaka yazılı yapın ve gerekçeyi açıkça askerlik olarak belirtin. Kıdem tazminatı alabilmek için feshin askerlik nedeniyle yapıldığını ispat etmek size düşer. “Sözlü haber vermek yeterli” veya “işe gitmemek fesih sayılır” gibi bilgilere güvenmeyin; bunlar hakkınız olan ödemeleri kaybetmenize yol açabilir.
Askerlik nedeniyle işten ayrılma sürecinde şu sırayı izleyin:
- İşverene sunulmak üzere gerekçesi açık bir fesih dilekçesi hazırlayın.
- Askerlik şubesinden alacağınız sevk belgesini (askerlik durumunuzu ve sevk tarihinizi gösteren resmî belge) dilekçeye ekleyin.
- Dilekçenin teslim alındığına dair yetkiliden imza alın ya da bildirimi noter aracılığıyla gönderin.
- Dilekçede kıdem tazminatınızı, kullanılmamış yıllık izin ücretinizi ve ödenmemiş diğer alacaklarınızı açıkça talep edin.
Askerlik Sebebiyle İşten Ayrılma Dilekçesi Örneği
Askerlik nedeniyle işten ayrılmada kıdem tazminatını alabilmeniz, dilekçenizin feshin gerekçesini ve taleplerinizi eksiksiz içermesine bağlıdır. Aşağıdaki askerlik sebebiyle işten ayrılma dilekçesi örneği; sevk belgesine dayanan fesih beyanını, kıdem tazminatı ve diğer alacak taleplerini ve askerlik dönüşü işe dönme hakkınızı tek metinde toplar. Köşeli parantezli alanları kendi bilgilerinizle doldurup iki nüsha hazırlamanız yeterlidir.
Askerlik Nedeniyle İşten Ayrılan İşçinin Aynı İşe İadesi
Askerliğiniz bittikten sonra iki ay içinde işverene başvurursanız, işveren sizi işe almak zorundadır. Eski işinizde veya benzer bir pozisyonda boş yer varsa sizi hemen, yoksa boşalacak ilk işe, başka adaylara tercih ederek o andaki şartlarla almalıdır (İş K. m.31). Başvurunuzu yazılı ve tarihli yapın; iki aylık süre içinde başvurduğunuzu ispatlamanız gerekebilir.
Bu yükümlülüğü yerine getirmeyen işveren, size üç aylık ücretiniz tutarında tazminat öder. Bu hak yalnızca eski işinize dönmek istemeniz hâlinde gündeme gelir; askerden sonra başka bir işyerinde çalışmayı seçmekte serbestsiniz.
Askerlik Nedeniyle İşten Ayrılma ve İşe İade Davası
Askerlik dönüşü işe alınmazsanız işe iade davası açamazsınız. İşe iade davası işverenin yaptığı bir feshe karşı açılır; askerlik nedeniyle işten ayrılmada ise sözleşmeyi siz sona erdirdiğiniz için ortada işveren feshi yoktur. Bu nedenle işe iade davası ve buna bağlı işe başlatmama tazminatı talep edilemez. İşe alınmadığınızda talep edebileceğiniz şey, İş Kanunu m.31’deki üç aylık ücret tutarındaki tazminattır. Bu tazminat için de dava açmadan önce arabulucuya başvurmanız zorunludur.3
Askerlik Nedeniyle İşten Ayrılan İşçinin İhbar Tazminatı Hakkı
Hayır, askerlik nedeniyle işten ayrılan işçiye ihbar tazminatı ödenmez. İhbar tazminatı, bildirim süresine uymadan sözleşmeyi sona erdiren tarafın karşı tarafa ödediği bir tazminattır; burada sözleşmeyi sona erdiren siz olduğunuz için bu tazminatı isteyemezsiniz. Ayrıntılar için ihbar tazminatı yazımıza bakabilirsiniz. Buna karşılık siz de ihbar süresi kadar çalışmak zorunda değilsiniz. Yargıtay uygulamasında, muvazzaf askerlik nedeniyle yapılan fesihte işçinin bildirim süresine uymaması nedeniyle işverenin tazminat isteyemeyeceği kabul edilmektedir.
Askerlik Nedeniyle İşten Ayrılan İşçinin Diğer Kanuni Alacakları
Kıdem tazminatının yanında, hak ettiğiniz ama kullanmadığınız izinleriniz ve ödenmemiş çalışma karşılıklarınız da ödenmelidir:
| Alacak | Ne zaman istenir |
|---|---|
| Kullanılmamış yıllık izin ücreti | İş sözleşmesi sona erdiğinde (İş K. m.59) |
| Fazla mesai ücreti | Feshin türünden bağımsız olarak |
| Ulusal bayram ve genel tatil ücreti | Feshin türünden bağımsız olarak |
İnternetteki bazı bilgilerin aksine, askere giden işçi ne işten ayrıldığında ne de terhis olduktan sonra bu fesih nedeniyle işsizlik maaşı alabilir. İşsizlik ödeneği kendi istek ve kusuru dışında işsiz kalanlara ödenir; askerlik nedeniyle fesih ise işçinin kendi feshidir (4447 s.K. m.51). Kıdem tazminatının fesih tarihinde ödenmesi gerekir; ödenmezse fesih tarihinden itibaren faiz işler. İşveren ödeme yapmazsa dava açmadan önce arabulucuya başvurmanız zorunludur ve kıdem tazminatında zamanaşımı fesih tarihinden itibaren beş yıldır (İş K. Ek m.3). Askerlik nedeniyle işten ayrılma sürecinde hak kaybı yaşamamak için bir iş hukuku avukatından destek alabilirsiniz.
Sık Sorulan Sorular
Askerlik nedeniyle işten ayrılırsam kıdem tazminatı alabilir miyim?
Evet, aynı işverende en az bir yıl çalıştıysanız ve iş sözleşmenizi askerlik gerekçesiyle feshettiyseniz kıdem tazminatı alırsınız (1475 s.K. m.14). Bunun için feshi yazılı yapmanız ve sevk belgenizi eklemeniz gerekir; gerekçesiz bir istifa bu hakkı kaybettirebilir.
Bir yılımı doldurmadan askere gidiyorum, hiçbir şey alamaz mıyım?
Kıdem tazminatı için bir yıllık çalışma şartı arandığından kıdem tazminatı alamazsınız. Ancak ödenmemiş ücretiniz, fazla mesai ve ulusal bayram ve genel tatil ücretleriniz gibi alacaklarınız çalışma sürenizden bağımsız olarak ödenmelidir.
Kısa dönem veya yedek subay olarak askere gidenler de tazminat alabilir mi?
Evet. Kısa dönem, uzun dönem ve yedek subay veya yedek astsubay olarak yapılan askerliğin tamamı muvazzaf askerlik kapsamındadır. Askerliğin süresi veya türü, diğer şartlar varsa kıdem tazminatı hakkınızı etkilemez.
Bedelli askerlik yapacağım, işten ayrılmalı mıyım yoksa ücretsiz izin mi almalıyım?
Bu karar işe dönme isteğinize bağlıdır. Ücretsiz izinde iş sözleşmeniz devam eder ama kıdem tazminatı ödenmez. Sözleşmeyi feshederseniz kıdem tazminatı talep edebilirsiniz; ancak bedelli askerlikte bu hakkın kabul edilip edilmeyeceği tartışmalı olduğundan karar vermeden önce durumunuzu değerlendirin.
Sevk belgem gelmeden işten ayrılabilir miyim?
Ayrılmanız mümkündür, ancak kıdem tazminatı alabilmek için feshin askerlik nedeniyle yapıldığını ispatlamanız gerekir. Sevk belgesi bunun en güçlü kanıtıdır. Belge olmadan ve sevk tarihinden çok önce yapılan fesih, askerlikle bağlantısı kurulamadığı için risk taşır.
İşten ayrıldıktan sonra askere gidene kadar başka bir yerde çalışabilir miyim?
Çalışmamanız gerekir. Yargıtay uygulamasında, askerlik nedeniyle ayrıldıktan sonra askere gitmeden başka bir işe giren işçinin feshi askerlik nedenine dayanmış sayılmaz ve kıdem tazminatı talebi reddedilebilir.
Askerlik nedeniyle ayrılırken ihbar süresi kadar çalışmam gerekir mi?
Hayır. Askerlik nedeniyle iş sözleşmesini fesheden işçi ihbar süresine uymak zorunda değildir ve işveren bu nedenle sizden tazminat isteyemez. Aynı şekilde, sözleşmeyi siz sona erdirdiğiniz için size de ihbar tazminatı ödenmez.
Askerlik dönüşü eski işime dönmek istersem işveren beni almak zorunda mı?
Evet, askerliğiniz bittikten sonra iki ay içinde başvurursanız işveren sizi boş yer varsa hemen, yoksa boşalacak ilk işe almak zorundadır. Bu yükümlülüğü yerine getirmeyen işveren size üç aylık ücretiniz tutarında tazminat öder (İş K. m.31).
Askerden dönüp aynı işe girersem eski kıdemim sayılır mı?
Kıdem tazminatı ödenmiş olan önceki çalışma süreniz, yeni dönemdeki kıdem hesabınıza eklenmez. Askerlikte geçen süre de kıdem hesabına dâhil edilmez; yeni kıdeminiz işe yeniden başladığınız tarihten itibaren işler.
Askerlik nedeniyle işten ayrılan işçi işsizlik maaşı alabilir mi?
Hayır. İşsizlik ödeneği kendi istek ve kusuru dışında işsiz kalanlara ödenir. Askerlik nedeniyle fesih işçinin kendi feshi sayıldığından, bu yolla işten ayrılan işçi ne askerlik sırasında ne de askerlik dönüşünde bu fesihten dolayı işsizlik ödeneği alabilir.
Askerlik tazminatından vergi kesilir mi?
Askerlik nedeniyle alınan kıdem tazminatından gelir vergisi ve SGK primi kesilmez; yalnızca binde 7,59 oranında damga vergisi kesilir. Kullanılmamış yıllık izin ücreti ise ücret niteliğinde olduğu için normal kesintilere tabidir.
İşveren askerlik nedeniyle kıdem tazminatımı ödemezse ne yapmalıyım?
Kıdem tazminatı fesih tarihinde ödenmelidir; ödenmezse bu tarihten itibaren mevduata uygulanan en yüksek faiz işler. Dava açmadan önce arabulucuya başvurmanız zorunludur ve kıdem tazminatında zamanaşımı fesih tarihinden itibaren beş yıldır.
- 1475 sayılı (mülga) İş Kanunu, m. 14/1-b. 3, Kabul Tarihi: 25.08.1971, RG Tarihi: 01.09.1971, RG Sayısı: 13943; 4857 sayılı İş Kanunu, m. 120 ve Geçici m. 6. (Not: 4857 sayılı İş Kanunu’nun 120. maddesi ve Geçici 6. maddesi uyarınca, kıdem tazminatını düzenleyen 1475 sayılı mülga Kanun’un 14. maddesi yürürlükte bırakılmıştır. İlgili maddenin 1. fıkrasının 3. bendi gereğince muvazzaf askerlik hizmeti dolayısıyla iş sözleşmesini fesheden işçi, en az bir yıllık kıdem süresini doldurmuş olması ve askerlik sevk belgesi/çağrı pusulasını ibraz etmesi şartıyla kıdem tazminatına hak kazanır. Sözleşmeyi kendisi feshettiği için ihbar tazminatı hakkı doğmaz.) ↩︎
- 4857 sayılı İş Kanunu, m. 31/1-4, Kabul Tarihi: 22.05.2003, RG Tarihi: 10.06.2003, RG Sayısı: 25134; 1475 sayılı (mülga) İş Kanunu, m. 14/1-b. 3. (Not: 4857 sayılı Kanun’un 31. maddesi “Askerlik ve kanuni ödev dolayısıyla işten ayrılma” başlığını taşımakta olup kıdem tazminatını değil; muvazzaf askerlik veya kanuni ödev süresince sözleşmenin askıda kalma sınırlarını ve askerlik bitiminde işçinin iki ay içinde başvurması halinde işverenin emsal veya boş kadroda işe alma zorunluluğunu [alınmazsa 3 aylık ücret tutarında tazminatı] düzenler. Askerlik sebebiyle fesih ve buna bağlı kıdem tazminatının yasal dayanağı ise yalnızca 1475 sayılı mülga İş Kanunu’nun halen yürürlükte bulunan 14. maddesidir.) ↩︎
- 4857 sayılı İş Kanunu, m. 18-21 ve m. 31/4, Kabul Tarihi: 22.05.2003, RG Tarihi: 10.06.2003, RG Sayısı: 25134; 7036 sayılı İş Mahkemeleri Kanunu, m. 3, Kabul Tarihi: 12.10.2017, RG Tarihi: 25.10.2017, RG Sayısı: 30221. (Not: İşe iade davası [İş K. m. 18-21], iş güvencesi kapsamında işverence gerçekleştirilen fesihlere karşı bir hukuki çare olup; askerlik sebebiyle iş akdi işçi tarafından feshedildiğinde ortada işveren feshi bulunmadığından işe iade davası açılamaz ve buna bağlı boşta geçen süre ile işe başlatmama tazminatına hükmedilemez. Askerlik sonrası iki ay içinde başvuran işçiyi boş kadro veya emsal işte işe başlatma yükümlülüğünü yerine getirmeyen işverene karşı yalnızca İş K. m. 31/4 uyarınca “üç aylık ücret tutarındaki tazminat” talep edilebilir; bu alacak kalemi için de 7036 s. K. m. 3 gereğince dava açılmadan önce arabuluculuk süreci zorunlu dava şartıdır.) ↩︎
