İşten Çıkarken İmzalanmaması Gereken Belgeler Nelerdir?

İşten çıkarken imzalanmaması gereken belgeler başında fesih günü önünüze konan ibraname, kendi isteğinizle ayrılmıyorsanız istifa dilekçesi ve boş kâğıt gelir. İşten çıkarıldığınız gün imzalatılan ibraname kanunen geçersizdir; istifa dilekçesi ise kıdem ve ihbar tazminatınızı, işe iade hakkınızı ve işsizlik maaşınızı kaybettirebilir. Bordro ve tutanak gibi belgeleri ise “haklarım saklıdır” notu düşerek imzalayabilirsiniz. Bu yazıda işten çıkarken imzalanmaması gereken belgeleri, hangilerinin not düşerek imzalanabileceğini ve yanlış bir belge imzaladıysanız ne yapmanız gerektiğini anlatıyoruz.

İşten Çıkarken Hangi Belgeler İmzalatılır?

İnsan kaynakları sizi odaya çağırıp önünüze birkaç kâğıt koyduğunda ilk yapmanız gereken sakin kalmak ve hiçbir belgeyi okumadan imzalamamaktır. İşten çıkarken imzalanmaması gereken belgeleri tanımak için önce masaya hangi evrakların konduğunu bilmeniz gerekir; en sık imzalatılan evraklar ibraname, istifa dilekçesi, anlaşarak ayrılma sözleşmesi, tutanak ve bordrodur. Bunlardan bazıları tazminat ve işsizlik maaşı haklarınızı doğrudan etkiler.

Belge	Ne için imzalatılır	Ne yapmalısınız
İbraname	İşverenden alacağınız kalmadığını beyan etmeniz için	Fesih günü önünüze konuyorsa imzalamayın; bu tarihte imzalatılan ibraname geçersizdir.
İstifa dilekçesi	Kendi isteğinizle ayrıldığınızı belgelemek için	Kendi isteğinizle ayrılmıyorsanız imzalamayın; tazminatınızı ve işsizlik maaşınızı kaybettirebilir.
Anlaşarak ayrılma sözleşmesi	İş sözleşmesini karşılıklı anlaşarak sona erdirmek için	Tazminatlarınızın üzerinde ek bir ödeme sunulmuyorsa imzalamayın.
Devamsızlık veya savunma tutanağı	Bir olayı veya ihlali kayıt altına almak için	İçeriğine katılmıyorsanız itiraz notu düşerek imzalayın ve kopyasını isteyin.
Bordro ve ödeme belgesi	Size ödenen tutarı belgelemek için	Eksik ödeme varsa “fazlaya ilişkin haklarım saklıdır” notu düşerek imzalayın.
Rekabet yasağı metni	Rakip firmada çalışmanızı kısıtlamak için	Kapsamını ve süresini okumadan imzalamayın.
Boş kâğıt	Sonradan istifa veya ibraname olarak doldurulabilir	Kesinlikle imzalamayın.

Siz hiçbir belgeyi imzalamasanız bile işveren, iş sözleşmenizin sona erdiğini SGK’ya on gün içinde bildirmekle yükümlüdür. Çıkışınızın hangi nedenle bildirildiğini e-Devlet üzerinden kontrol edin; tazminat hakkınız büyük ölçüde bu kayda bağlıdır.

İşten Çıkarken İbraname İmzalanır mı?

İşten çıkarıldığınız gün önünüze konan ibraname kanuna göre geçersizdir, çünkü fesihten sonra en az bir ay geçmeden imzalatılamaz. İbraname, işverenden hiçbir alacağınızın kalmadığını beyan ettiğiniz yazılı belgedir ve işten çıkarken imzalanmaması gereken belgeler listesinin başında gelir (TBK m.420).¹

İbraname Ne Zaman Geçerli Olur?

Bir ibranamenin işten çıkarken imzalanmaması gereken belgeler listesinden çıkabilmesi için dört şartın birlikte bulunması gerekir:

1. Yazılı olması: Alacaklarınızı aldığınızı sözlü olarak söylemeniz hukuken bir anlam taşımaz.
2. Fesihten sonra en az bir ay geçmiş olması: İşten ayrıldığınız gün imzalatılan belge geçersizdir; geçerli bir imza için çıkışınızın üzerinden bir tam ay geçmesi gerekir.
3. Alacakların türünün ve miktarının açıkça yazılması: Yargıtay uygulamasında kalemleri tek tek gösterilmeyen, boşlukları sonradan doldurulan matbu veya tarihsiz ibranameler geçerli sayılmamaktadır.
4. Ödemenin eksiksiz ve banka aracılığıyla yapılması: Para elden verildiyse veya hesabınıza eksik yatırıldıysa bu şart sağlanmamıştır.

İbranameyi İmzaladım, Haklarımı Kaybettim mi?

Çoğu durumda hayır. Hakkınızın gerçek tutarını içermeyen ibraname veya ödeme belgesi, yalnızca içindeki miktar kadar makbuz hükmündedir. İşveren hesabınıza eksik ödeme yaptıysa imzaladığınız belge sadece o tutarı aldığınızı gösterir; kalan tazminat ve alacaklarınızı isteme hakkınız devam eder.

İbraname İmzalamak Zorunda mıyım?

Hayır. İbraname iki taraflı bir sözleşmedir ve sizin iradenizle kurulur. Hesaplamanın doğru olduğuna inanmıyorsanız veya ödemeyi hesabınızda tam olarak görmediyseniz imzalamak zorunda değilsiniz. İşverenin tazminat ve ücret ödeme yükümlülüğü de sizin ibraname imzalamanıza bağlı değildir.

İşveren İstifa Dilekçesi İmzalatmak İsterse Ne Yapmalısınız?

İşten çıkarılıyorsanız istifa dilekçesi yazmak veya imzalamak zorunda değilsiniz. Kendi isteğinizle ayrılmadığınız hâlde istifa ederseniz tazminatlarınızın büyük kısmını kaybedersiniz. Bu nedenle istifa dilekçesi, işten çıkarken imzalanmaması gereken belgeler arasında en riskli olanıdır.

İstifa Dilekçesi İmzalarsanız Hangi Haklarınızı Kaybedersiniz?

İstifa, iş sözleşmesini kendi isteğinizle sona erdirmeniz demektir. Kural olarak şu haklarınızı kaybedersiniz:

• Kıdem tazminatı
• İhbar tazminatı
• İşe iade davası açma hakkı
• İşsizlik ödeneği

Baskıyla İstifa Ettirildiyseniz Ne Yapabilirsiniz?

Tehdit veya zorlamayla istifa dilekçesi imzaladıysanız (hukuktaki adıyla irade fesadı) bu beyanla bağlı değilsiniz. Ancak korkutmanın etkisinin geçtiği andan itibaren bir yıl içinde bu beyanı kabul etmediğinizi işverene bildirmeniz gerekir (TBK m.39).² Baskıyı kanıtlamak için yöneticilerinizden gelen mesajları ve e-postaları saklayın, sürece tanık olan iş arkadaşlarınızın bilgilerini not edin.

“Anlaşarak Ayrılalım” Teklifi Gelirse Ne Yapmalısınız?

İşveren size “anlaşarak ayrılalım, şu kadar ödeyelim” diye gelirse, teklifi tartmadan hiçbir belgeye imza atmayın. Hukuktaki adıyla ikale (bozma) sözleşmesi olan bu belge, iş sözleşmesinin karşılıklı anlaşmayla sona erdirilmesidir. İmzaladığınızda süreç sizin onayınızla sona ermiş sayılır; bu yüzden şartları size uygun değilse bu sözleşme de işten çıkarken imzalanmaması gereken belgeler arasına girer.

Anlaşarak Ayrılırsam Tazminat Alır mıyım?

Alacağınız tutar, imzaladığınız sözleşmenin içeriğine bağlıdır; anlaşarak ayrılmada kendiliğinden doğan bir tazminat hakkı yoktur. Bu nedenle ödenecek tutarların sözleşmede açıkça yazılması gerekir. Yargıtay uygulamasında teklif işverenden geliyorsa, sözleşmenin geçerli sayılması için işçiye makul bir yarar sağlanması aranır. Bu yarar genellikle kıdem ve ihbar tazminatı tutarlarının üzerine yapılan ek bir ödemeyle değerlendirilir.

Anlaşarak Ayrılırsam İşsizlik Maaşı Alabilir miyim?

Kural olarak hayır. Anlaşarak ayrılmada ortada işveren feshi bulunmadığı için işsizlik ödeneğine hak kazanamazsınız ve işe iade davası açma hakkınızı kaybedersiniz. Teklifi değerlendirirken kaybedeceğiniz bu hakları da hesaba katarak ek ödeme talep edin.

Boş Kâğıda İmza Attırılırsa Ne Olur?

Boş kâğıda asla imza atmayın; imzaladıysanız bu kâğıt sonradan aleyhinize bir istifa dilekçesine veya borç belgesine çevrilebilir. Boş kâğıt, işten çıkarken imzalanmaması gereken belgeler içinde en tehlikeli olanıdır; tamamen boş veya yalnızca imza alanı açık bir evrak sunulursa talebi açıkça reddedin.

İmzalı boş bir kâğıdın veriliş amacından farklı ve aleyhinize doldurulması suçtur ve şikâyet üzerine cezalandırılır (TCK m.209). Karşınıza böyle bir belge çıkarılırsa savcılığa suç duyurusunda bulunabilirsiniz. İmzalamak zorunda kaldığınız her belgenin fotoğrafını çekin ve bir kopyasını isteyin.

Tutanağı İmzalamazsam Ne Olur?

İçeriğine katılmadığınız bir tutanağı imzalamak zorunda değilsiniz, ancak imzalamamanız tutanağı geçersiz kılmaz. Siz imzadan kaçındığınızda işveren, olaya tanık olan çalışanların imzasıyla tutanağı düzenleyip süreci yürütebilir. Bu durum genellikle devamsızlık tutanağı veya olay raporunda karşınıza çıkar.

Tutanak, işten çıkarken imzalanmaması gereken belgelerden farklı olarak not düşülerek imzalanabilir; gerçeği yansıtmayan bir tutanakta en doğru yol, belgeyi reddetmek yerine itiraz notu düşerek imzalamaktır. Belgenin altına “İçeriğine katılmıyorum, yalnızca teslim aldım” gibi kısa bir not yazın. Sizden savunma istenirse savunmanızı yazılı ve tarihli verin, not düştüğünüz her belgenin bir kopyasını isteyin.

İşten Ayrılırken İmzalatılan Rekabet Yasağı Geçerli mi?

Her rekabet yasağı geçerli değildir; kanun bu kısıtlamayı sıkı şartlara bağlamıştır. İşten ayrılırken önünüze konan bir rekabet yasağının geçerli olması için şu şartların birlikte bulunması gerekir:

• Gerçek bir risk: Çalışırken müşteri çevresine, üretim sırlarına veya gizli iş bilgilerine fiilen ulaşıyor olmanız gerekir.
• Zarar ihtimali: Bu bilgilerin rakip firmada kullanılması eski işvereninizi önemli ölçüde zarara uğratabilecek nitelikte olmalıdır.
• Net sınırlar: Yasak; yer, süre ve iş türü bakımından sınırlandırılmalı, ekonomik geleceğinizi haksız yere tehlikeye atmamalıdır.
• Süre sınırı: Rekabet yasağı, özel durumlar dışında iki yılı aşamaz (TBK m.444-445).³

Sözleşmeye yalnızca sizin aleyhinize konan cezai şart maddeleri de geçersizdir (TBK m.420).⁴ Kapsamı belirsiz veya süresi iki yılı aşan bir rekabet yasağı da işten çıkarken imzalanmaması gereken belgeler arasındadır; okumadan imzalamayın.

Hangi Belgeleri Rahatlıkla İmzalayabilirsiniz?

Önünüze konan her belgeyi reddetmeniz gerekmez. İşten çıkarken imzalanmaması gereken belgelerin aksine, itirazınız yoksa şu belgeleri imzalamanızda sakınca yoktur:

• Bordro ve ödeme belgesi (eksik hesaplandığını düşünüyorsanız not düşerek)
• Gerçekten kullandığınız tarihlere ait yıllık izin kayıtları
• Şirkete iade ettiğiniz cihaz veya araçların teslim tutanağı
• Çalışma belgesi

İşveren, işten ayrılan işçiye işin türünü ve süresini gösteren bir çalışma belgesi vermekle yükümlüdür (İş K. m.28).⁵ Bu belgeyi teslim aldığınıza dair imza atmanızın bir sakıncası yoktur.

“Haklarım Saklıdır” Notu Nasıl Düşülür?

Eksik olduğunu düşündüğünüz belgeleri imzalarken düştüğünüz bu notun hukuktaki adı ihtirazi kayıttır. İmzanızı taşıyan bordro ve ödeme belgeleri, aksi ispatlanmadıkça o tutarın size ödendiğini gösterir. Paranın tam yatmadığını düşünüyorsanız imzanızın yanına kendi el yazınızla şu notu düşün: Fazlaya ilişkin haklarım saklıdır.

Bu not, kalan haklarınızı ileride talep edebileceğinizi kayıt altına alır. Ancak hatalı düzenlenmiş her belgede tek başına tam koruma sağlamayabilir. Kanunun aradığı şartları taşımayan belgeler işten çıkarken imzalanmaması gereken belgeler arasındadır; bunlara hiç imza atmamak daha güvenlidir.

“İmzalamazsan Çıkışını Vermem” Diyen İşverene Ne Yapılır?

Çıkışınızın SGK’ya bildirilmesi sizin herhangi bir belgeyi imzalamanıza bağlı değildir; işveren bu bildirimi on gün içinde yapmakla yükümlüdür (5510 s.K. m.9). “İmzalamazsan çıkışını vermem” sözünün hukuki bir dayanağı yoktur ve genellikle sizi işten çıkarken imzalanmaması gereken belgelere imza atmaya zorlamak için kullanılır.

İşsizlik maaşı başvurusu için de işverenin size ayrıca bir belge imzalatması gerekmez; başvurunuzu işten ayrıldığınız tarihten itibaren otuz gün içinde İŞKUR’a kendiniz yaparsınız. e-Devlet üzerinden çıkışınızın bildirilip bildirilmediğini ve çıkış nedeninizin nasıl kaydedildiğini kontrol edin. On gün içinde bildirim yapılmadıysa veya çıkış nedeni gerçeği yansıtmıyorsa SGK’ya şikâyette bulunabilir, bu durumu tazminat talebinizde de ileri sürebilirsiniz.

Yanlış Belge İmzaladıysanız Ne Yapmalısınız?

İmzaladığınız belge her zaman hakkınızı bitirmez; önce ne imzaladığınızı ve hangi tarihte imzaladığınızı netleştirin. İşten çıkarken imzalanmaması gereken belgelerden birini baskı altında veya panikle imzaladıysanız, belge kanunun aradığı şartları taşımıyorsa hukuken geçersiz sayılabilir. Şu adımları izleyin:

1. İmzaladığınız belgenin kopyasını veya fotoğrafını edinin.
2. e-Devlet’ten işten çıkış kaydınızı ve banka hesap hareketlerinizi kontrol edin.
3. Baskıyı gösteren mesaj, e-posta ve tanık bilgilerini toplayın.
4. Aşağıdaki süreleri hesaplayın.

İşçilik alacaklarınız veya işe iade talebiniz için mahkemeye gitmeden önce arabulucuya başvurmanız zorunludur (7036 s.K. m.3).⁶

Durum	Süre	Ne zaman başlar
Baskıyla imzalatılan beyanla bağlı olmadığınızı bildirme	1 yıl	Korkutmanın etkisinin ortadan kalktığı veya hileyi öğrendiğiniz andan itibaren
İşe iade için arabulucuya başvuru	1 ay	Fesih bildiriminin size tebliğinden itibaren
Tazminat ve alacaklar için zamanaşımı	5 yıl	Fesih tarihinden itibaren

Tazminat tutarınızı kıdem tazminatı hesaplama aracımızla kontrol edebilir, haklarınızı süresinde korumak için bir iş hukuku avukatından destek alabilirsiniz.

Sık Sorulan Sorular

1. 6098 sayılı Türk Borçlar Kanunu, m. 420, Kabul Tarihi: 11.01.2011, RG Tarihi: 04.02.2011, RG Sayısı: 27836. (Not: İşçinin işverenden alacağına ilişkin ibra sözleşmesinin geçerlilik koşulları bu maddede sayılmıştır; ibranamenin yazılı olması, fesih tarihinden itibaren en az bir aylık sürenin geçmiş bulunması, alacak türü ile miktarının açıkça gösterilmesi ve ödemenin banka kanalıyla yapılması zorunludur. Fesih günü veya bir aylık süre dolmadan alınan ibranameler kesin olarak hükümsüzdür.) ↩︎
2. 6098 sayılı Türk Borçlar Kanunu, m. 39, Kabul Tarihi: 11.01.2011, RG Tarihi: 04.02.2011, RG Sayısı: 27836. (Not: İrade bozukluğu hallerinden olan yanılma, aldatma veya korkutma [tehdit] durumlarında sözleşmeyle veya hukuki işlemle bağlı olmamak için öngörülen bir yıllık hak düşürücü süre bu maddede düzenlenmektedir. Korkutma durumunda bu bir yıllık süre, korkunun etkisinin tamamen ortadan kalktığı andan itibaren işlemeye başlar.) ↩︎
3. 6098 sayılı Türk Borçlar Kanunu, m. 444 ve m. 445, Kabul Tarihi: 11.01.2011, RG Tarihi: 04.02.2011, RG Sayısı: 27836. (Not: İşçinin işverene karşı rekabet yasağı sözleşmesinin geçerlilik şartları 444. maddede; bu yasağın süre, yer ve işin türü bakımından sınırlandırılması zorunluluğu ve özel durumlar dışında kural olarak iki yılı aşamayacağı hususu ise 445. maddede düzenlenmektedir.) ↩︎
4. 6098 sayılı Türk Borçlar Kanunu, m. 420, Kabul Tarihi: 11.01.2011, RG Tarihi: 04.02.2011, RG Sayısı: 27836. (Not: 420. madde ibranamelerin geçerlilik şartlarının yanı sıra, iş sözleşmelerindeki ceza koşulunu (cezai şart) da düzenler. İlgili madde uyarınca, hizmet sözleşmelerinde sadece işçi aleyhine konulan ceza koşulu geçersizdir; işçi aleyhine geçerli bir cezai şarttan söz edilebilmesi için sözleşmede işveren için de en az aynı ağırlıkta bir yükümlülük öngörülmüş olması gerekir.) ↩︎
5. 4857 sayılı İş Kanunu, m. 28, Kabul Tarihi: 22.05.2003, RG Tarihi: 10.06.2003, RG Sayısı: 25134. (Not: İşten ayrılan işçiye işveren tarafından işinin çeşidini ve süresini gösteren bir “çalışma belgesi” [hizmet belgesi] verilmesi zorunluluğu ve belgenin vaktinde verilmemesinden kaynaklanan zararlardan işverenin sorumlu olacağı bu maddede düzenlenmektedir.) ↩︎
6. 7036 sayılı İş Mahkemeleri Kanunu, m. 3, Kabul Tarihi: 12.10.2017, RG Tarihi: 25.10.2017, RG Sayısı: 30221. (Not: İşçilik alacakları, tazminat ve işe iade talebiyle açılacak davalarda mahkemeye gitmeden önce arabulucuya başvurulmuş olmasının zorunlu bir “dava şartı” olduğu hususu bu maddede düzenlenmektedir.) ↩︎